Himalaya Watch

People, issues. Debates, perspectives. Details, nuances. A crisp view from the top.

Visit the new professional website of Jiwan Kshetry

Tuesday, January 7, 2020

Beyond Social media: Discovering the dignity of silence

First published as After social media in Republica daily

During my teenage years, I craved attention and recognition from people. Some of my memories of plus two years include being fed up of an insignificant existence in this overcrowded world. There used to be bouts of a suffocating feeling that I will live and die just as an insignificant average citizen of a poor and wretched third world country.

Over years, the feeling got diluted and I thought I got past that craving. Looking back now, however, I feel otherwise. Instead of vanishing without trace, that craving had silently morphed into something else and was driving much of my passion. At 24, I started blogging and kept on writing so compulsively and prolifically that now, after a decade, there are 557 published posts in my main blog and there are altogether 23 blogs that I have created and posted something in. One of them contains a whole book. The others deal with topics as varied as Ebola and postmodernism. And there are scores of my articles published by newspapers and other online outlets.

Sunday, December 29, 2019

खगेन्दाइ, माओको चीनमा मुक्ति थियो कि मृत्यूनाच?

यो लेखको संक्षिप्त संस्करण २०७६ पुस १२ को कान्तिपुर कोशेलीमा प्रकाशित भएको थियोः मेरो विमति छ, खगेन्दाइ

प्रिय खगेन्दाइ,

एउटा लेखकको मानक के हो? लेखक कस्तो हुनुपर्छ? जवाफ मसँग थिएन । तर लेखक भनेको खगेन्द्र संग्रौलाजस्तो हुनुपर्छ भन्ने चाहिं लाग्थ्यो । कान्तिपुरमा हरेक बुधबार आउने ‘बेलाको बोली’ स्तम्भको व्यग्र प्रतिक्षा हुन्थ्यो । त्यो स्तम्भमार्फत म आफैं तपाइँको चेतनाका अन्तरकुन्तर पुगेर आफ्नोभन्दा फराकिलो दृष्टिले संसारलाई हेरेजस्तो लाग्थ्यो ।  साथीभाइले जब गालीबाहेक केही नगर्ने भनेर तपाइँलाई पन्छाउँथे, म प्रतिवाद गर्थेंः एउटा खगेन्द्र संग्रौलाले निरन्तर शक्तिशालीहरुलाई जवाफदेही बनाउन खोज्दा उसबाट पनि भजनकै अपेक्षा गर्ने तिमीहरु कस्ता? पछि, खास गरी विदेशी स्तम्भकारहरुलाई पढ्न थालेपछि आदर्श लेखकको एउटै मानक नहुँदोरहेछ, लेखक पनि हामीजस्तै गुणदोषयुक्त मानिस रहेछन्, तिनीसँग जगत्का सबै प्रश्नका उत्तर नहुने रहेछन् र तिनले लेखेको कुरा अकाट्य नहुँदोरहेछ भन्ने बोध हुँदै गयो । समयक्रममा तपाइँको पनि स्तम्भ लेखनको ‘बक्रयात्रा’ले विश्राम लियो ।

खैर खगेन्दाइ, यो त भयो तपाइँसँग म कसरी भावनात्मक रुपमा जोडिएँ भन्ने कुरा । यो टिप्पणीको विषयचाहिं अलिकति फरक छ । तपाइँको अनुवादमा याङ मोको ‘युवाहरुको गीत’ पटक पटक पढेको झण्डै दुई दशकपछि त्यो पुस्तकप्रतिका यहाँका भावनाहरु पढ्न पाइयो हालै कोशेलीमा । पढ्नासाथ त्यसको जवाफमा केही लेख्नै पर्ने बोध भयो ।

Monday, December 9, 2019

A dream fulfilled is often disappointing: 2018 Literature Nobel Prize winner Olga Tokarczuk’s lecture

The full text of the Nobel lecture given by the winner of the 2018 Nobel Prize for Literature, in English translation.

Olga Tokarczuk

The Tender Narrator

The first photograph I ever experienced consciously is a picture of my mother from before she gave birth to me. Unfortunately, it’s a black-and-white photograph, which means that many of the details have been lost, turning into nothing but gray shapes. The light is soft, and rainy, likely a springtime light, and definitely the kind of light that seeps in through a window, holding the room in a barely perceptible glow.

My mom is sitting beside our old radio, and it’s the kind with a green eye and two dials – one to regulate the volume, the other for finding a station. This radio later became my great childhood companion; from it I learned of the existence of the cosmos. Turning an ebony knob shifted the delicate feelers of the antennae, and into their purview fell all kinds of different stations – Warsaw, London, Luxembourg and Paris.

Sometimes, however, the sound would falter, as though between Prague and New York, or Moscow and Madrid, the antennae’s feelers stumbled onto black holes. Whenever that happened, it sent shivers down my spine. I believed that through this radio different solar systems and galaxies were speaking to me, crackling and warbling and sending me important information, and yet I was unable to decipher it.

When as a little girl I would look at that picture, I would feel sure that my mom had been looking for me when she turned the dial on our radio. Like a sensitive radar, she penetrated the infinite realms of the cosmos, trying to find out when I would arrive, and from where. Her haircut and outfit (a big boat neck) indicate when this picture was taken, namely, in the early sixties.

Gazing off somewhere outside of the frame, the somewhat hunched-over woman sees something that isn’t available to a person looking at the photo later. As a child, I imagined that what was happening was that she was gazing into time. There’s nothing really happening in the picture – it’s a photograph of a state, not a process. The woman is sad, seemingly lost in thought – seemingly lost.

When I later asked her about that sadness – which I did on numerous occasions, always prompting the same response – my mother would say that she was sad because I hadn’t been born yet, yet she already missed me.

“How can you miss me when I’m not there yet?” I would ask.

Sunday, June 9, 2019

प्रविधिको दुःखान्त: लक्ष्य स्वर्ग, गन्तव्य नर्क

प्रसंग १ः

सन् २०११ । चीनको सिन्जियाङ उइगर स्वशासित क्षेत्र । थ्रीजी मोबाइल डाटा नेटवर्क भर्खर पुगेको छ । एकाध वर्षमा झण्डै सबै वयस्क उइगरहरुका हातमा स्मार्टफोन पुग्छ । जनजीवन एकाएक निकै सहज बन्न पुग्छ र उइगरहरुले सशक्तीकरणको महसुस गर्छन् । सरकारी सञ्चारमाध्यममा खाली केन्द्रबाट ठाडै लादिएका सञ्चार सामाग्री मात्र ग्रहण गर्ने गरेका उइगरहरुबीच अभूतपूर्व रुपमा सुचनाको तेर्सो (हरिजोन्टल) प्रवाह सम्भव हुन्छ । चीनका सजातीय उइगरहरु मात्रे नभई टर्की, कजाकास्तान र किर्गिजिस्तानका ‘टर्किक’ मुसलमान समाजहरु एउटै अनलाइन समुदायमा जोडिन्छन् । अब्लाजान आयुपजस्ता उइगर कलाकार रातारात स्टार बन्छन् । खास गरी माओको सांस्कृतिक क्रान्ति यता चर्को सांस्कृतिक दमनमा परेका चीनियाँ उइगरहरुमा सांस्कृतिक र धार्मिक पुनर्जागरण आउँछ । धार्मिक अपनत्वको भावना विकसित भएसँगै मानिसहरुमा धार्मिक पोशाक लगाउने र नियमित मस्जिद जाने बानी बस्छ ।

अर्थात्, हातमा रहेको इन्टरनेट–जडित मोबाइल राज्यको निसास लाग्दो नियन्त्रण खुकुलो बनाउन प्रभावकारी हुन्छ ।

सन् २०१७ अर्थात छ वर्षपछि । अलिम नामक उइगर युवा विदेश पढेर फर्कंदैछन् । जहाजबाट ओर्लेर चीनमा टेक्नासाथ पुलिसले उनलाई पक्राउ गर्छ । कारणः उनको विदेश यात्राका कारण उनी ‘असुरक्षित’ व्यक्तिको आशंकामा छन् । पुलिसले उनको ‘स्वास्थ्य जाँच’ गर्छ । त्यसअन्तर्गत उनको डिएनए, रक्त समुह, औंठाछाप, आवाजको रेकर्ड र अनुहारको स्क्यान पर्छ । राष्ट्रपति सी चिनफिङको ‘जनताको आतंकवादविरोधी युद्ध’ (पिपुल्स वार अन टेरर) अन्तर्गत राज्यले उइगर समुदायका लागि खोलेका सयौं बन्दी–गृहहरु (जसलाई चीनियाँहरु पुनर्शिक्षा क्याम्प भन्छन्) मध्ये एकमा पु¥याइन्छ । त्यहाँ उनलाई निद्रा र खानाबाट वञ्चित गर्दै घण्टौं पुछताछ गरिन्छ, तर्साइन्छ । उनी त्यो प्रक्रियामा यति गल्छन् कि विक्षिप्त भएर एकोहोरो हाँस्न थाल्छन् । कुनै आफन्तको जमानतमा उनलाई दुई हप्तामा त्यहाँबाट रिहा गरिन्छ ।

त्यसको केही हप्तमा नजिकैको मलमा खाना  खान जाँदै गर्दा उनको सरकारी परिचयपत्र स्क्यान हुन्छ र उनी अनुहार पहिचान गर्ने सफ्टवेयरबाट गुज्रन्छन् । अलार्म बज्छ र उनी पक्राउ पर्छन् । कारणः उनी त्यहाँ चीनले प्रयोग गर्ने गरेको आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआइ)मा आधारित डाटा प्रणाली ‘आइजप’ (इन्टिग्रेटेड जोइन्ट अपरेसन्स प्लाटफर्म)को कालो सुचीमा सम्भावित आतंकवादीका रुपमा परिसकेका रहेछन् । अर्थात अरु आम मानिसजस्तै उनको कुनै आतंकवादी विगत थिएन तर सरकारले भर गर्ने गरेको एआइले उनलाई भावी आतंकवादी दर्ज गरेको थियो । प्रहरीले उनलाई भन्योः पक्राउ नपर्ने मन भए घरै बस्नु, कुनै सार्वजनिक स्थलमा नजानु । तबसम्म कुनै बेलाका उइगर पप स्टार अब्लाजान राज्यले बेपत्ता पारिसकेको थियो । झण्डै एक करोडभन्दा बढी उइगरहरुमध्ये सबै जसो एआइमा आधारित राज्यको निसास लाग्दो नियन्त्रणमा थिए ।१

प्रसंग २ः तानाशाहहरुले फलामे हातले शासन गर्ने भनिएको मध्यपूर्वमा सन् २०११ मा विद्रोहको लहर शुरु भयो । ट्युनिसिया र इजिप्टमा फेसबुक र ट्वीटरका मदतले सम्भव भएका विशाल प्रदर्शनहरुको बलमा शान्तिपुर्ण क्रान्तिहरु भई तानाशाह ढाले । सिरिया गृहयुद्धको लपेटामा प¥यो । लिबियामा विद्रोहको पक्षमा पश्चिमा देशहरुले सैन्य हस्तक्षेप गरेपछि त्यहाँका तानाशाह त ढले तर नयाँ व्यवस्था जन्मनै नपाई हिंस्रक अराजकता सिर्जना भयो जुन अद्यापि कायम छ । विद्रोह नभइ हाले पनि साउदी अरबलगायतका अधिनायकवादी शासन भएका देशमा सामाजिक सञ्जाल निर्देशित जागरण र आम मानिसको सशक्तीकारण आयो । २०११ मेमा साउदी अभियन्ता मनल अल–शरिफलाई मध्यरातमा गुप्त प्रहरीले अपहरण गरेर लगिरहँदा ओमार अल्जोहनीले ट्वीटरबाट त्यसको प्रत्यक्ष प्रसारण गरे । अपहरण गोप्य नरहेपछि उनको ज्यान बच्यो ।

Tuesday, January 15, 2019

योगेश भट्टराइजी, लोकमानले सकेनन्, तपाइँ सक्नुहोला?

योगेश भट्टराइजी,

२०७३ सालमा लोकमान सिह कार्कीले ‘भ्रष्टहरुको माखेसाङलोमा जेलिएका डा (गोविन्द) केसीलाई कुसंगत परित्याग गर्न र प्रायोजित अभियनता नबन्न’ सुझाव दिएका थिए । डा केसीको मानसिक उपचारको शीघ्रातीशीघ्र उचित व्यवस्था गर्न सरकारलाई आग्रह गर्दै उनले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको लेटरहेडमा निकालिएको विज्ञप्तिमा थप लेखेका थिएः

वस्तुतः नेपाली स्वास्थ्य क्षेत्रको सुधार र विकासका सन्दर्भमा डा केसीका खोक्रा अभियानबाट होइन आयोगको दृढ प्रतिबद्धता र पहलबाट निश्चित उपलब्धि हासिल भएको तथ्य आम नेपाली दाजुभाई दिदीबहिनीहरुमा विदितै छ । साथै आयोग नेपाली स्वास्थ्य क्षेत्रमा विद्यमान अराजकता, दण्डहीनता, माफियातन्त्र र सबै प्रकृतिका असंगतिहरुको अन्तका लागि सर्वथा क्रियाशील रहने दृढता व्यक्त गर्दछ ।

कार्कीको यस्तो दाबी यसै आएको थिएन । उनी संविधानले शक्तिशाली बनाइदिएको देशको संवैधानिक आयोगका प्रमुख आयुक्त थिए । देशमा सुशासन कायम गर्न सबैभन्दा बढी जिम्मेवारी हुने पदमा उनै थिए । त्यस्तो व्यक्तिलाई एउटा नागरिकको हैसियतमा रहेका डा केसीले सार्वजनिक रुपमै भ्रष्ट घोषित गरेर महाभियोगको माग राखेपछि उनी आक्रोशित हुनु र त्यस्तो विज्ञप्ति निकाल्नु बुझ्न सकिने कुरा थियो ।

तर योगेशजी, इतिहासको कठघरा भन्ने कुनै ठाउँ हुन्छ जुन नभई हामी कोही पनि गुज्रन सक्दैनौं । हामी आफ्नो वा अरु कसैको बारे जति सुकै दाबी, विवाद गरौं, तर्क गरौं, हल्ला गरौं, लेखौं वा बोलौं, त्यसभन्दा निकै पर समयले हाम्रो अलग्गै परीक्षा लिन्छ ।

त्यो परीक्षामा लोकमान खरो उत्रेको भए अहिले के हुन्थ्यो कल्पना गर्न सकिन्छ । तर त्यसो भएन । बाँकी अब इतिहास भइसक्यो ।

Wednesday, January 2, 2019

बम्जन दुराचारको मनो–सामाजिक पाटो

भारतीय लेखक मनु जोसेफले सामाजिक सञ्जाल युगमा मानव समाजमा विकसित प्रवृत्तिहरुबारे एउटा घत लाग्दो कुरा भनेका छन्ः यो युगमा मान्छेको सोच्ने, कुनै विषयको जाँच पडताल गर्ने अनि त्यसको गुणदोषको आधारमा निश्कर्षमा पुग्ने क्षमता हराइसकेको छ । कुनै विषयमा गलत निश्कर्षमा पुगेको पत्ता लागेपछि व्यक्ति त्यसलाई स्वीकारेर पछि फर्कने सम्भावना झनै क्षिण हुँदै गइरहेको छ । बरु त्यसको साटो जति ठूलो गल्ती त्यति नै धेरै बल लगाएर गलतलाई सही प्रमाणित गर्ने कोशिस गर्नु आम प्रवृत्ति  बनेको छ ।

कारणः मानिसलाई आफू पुगेको निश्कर्ष वा आफूमा विकसित विश्वासको परख गर्ने धैर्यता छैन किनकि हामीलाई दिमागमा कुनै भाव वा विश्वास झुल्किनासाथ त्यसलाई सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रसारण गर्न हतार हुन्छ । एकचोटि त्यसरी दुनियाँसामू पेश गरेपछि गलतै भए पनि त्यो व्यक्तिको पहिचानको हिस्सा बन्छ र त्यसबाट पछि फर्कनु भनेको त्यसरी बनेको पहिचानको एउटा हिस्सा गुमाएसरह हुन पुग्छ । त्यसो गर्दा व्यक्तिको ‘इगो’मा चोट पुग्छ । 

फलस्वरुप विचार वा धारणा निर्माणको प्रक्रिया, जुन कुनै सुचनाको ग्रहणबाट शुरु भएर त्यसका गुण–दोष परख गर्ने मस्तिष्कभित्रको लामो र अर्थपूर्ण प्रक्रियापछि मात्रै परिपक्व भएर व्यक्त गर्नका लागि तयार हुन्थ्यो, जसबीच व्यक्ति कुनै धारणा वा विचारमा अघि बढ्ने र पछि फर्कने गर्न सक्थ्यो, अब त्यो प्रक्रिया छोटिएर ग्रहण–प्रसारणमा सीमित भएको छ र एकचोटि प्रकट गरेको विचार वा विश्वासबाट मानिसहरु पछि फर्कने, गल्ती स्वीकार्ने, प्रायश्चित गर्ने प्रवृत्ति दिनानुखिन घट्दो छ ।

बम्जनका करतुतहरुबारे सेतोपाटीमा पढेपछि मैले शुरुमा जोसेफको यही भनाइ सम्झें । जब बम्जनका अनुयायीहरुले पत्रकार सम्मेलन गरेरै उनको बचाउको प्रयास गरे, जोसेफले यिनै मानिसहरुलाई आधार मानेर त्यसो भनेको जस्तो भयो ।

Thursday, December 20, 2018

ओलीको मुनवादी कर्मकाण्डपछि दाहालको मनुवादी महायज्ञ

प्रचण्डको महायज्ञ, अधिकारवादीको न्याय किन्ने प्रपञ्च र द्वन्द्वपीडितको ‘सत्यको बयान’

पछिल्लो समय जसरी सत्तारुढ नेकपा साविकको जिम्मेवारी पूरा गर्न छाडेर मुन र मनुतिर लहसिएको छ, त्यो हेर्दा लाग्छ त्यसका नेताहरुको लौकिक संसारमा आफैंले सिर्जना गरेका भीमकाय समस्याहरुको लौकिक समाधान छ भन्ने कुरामा विश्वास उड्दै गएको छ । ती समस्याहरुको अलौकिक समाधानको खोजीका कारण नै अहिले विश्व शान्ति महासम्मेलनदेखि धनधान्यचल भक्तिज्ञान महायज्ञसम्ममा नेकपाका नेताहरु अघि सरेको हुनुपर्छ ।

श्री हरिहर सन्यास आश्रम देवघाटका पिठाधिश्वर श्री १००८ स्वामी ज्ञानानन्द जी महाराज एवं नेपालका भू पू प्रधानमन्त्री श्री पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड) तथा वाचन शिरोमणि पं दीनबन्धु पोखरेलज्यूबाट संयुक्त रुपमा समुद्घाटन हुने श्रीमदभागवत एवं पितृउद्धार धनधान्यचल भक्तिज्ञान महायज्ञमा उपस्थित भई कार्यक्रमको गरिमा बढाइदिनुहुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दर्छौं ।

घरको टेबलमा रहेको ‘महायज्ञमा जाऔं पुण्य कमाऔं’ शीर्षक निम्तोपत्रको अन्तमा यो अनुच्छेद पढेपछि मैले बा–आमालाई सोधेंः महायज्ञका लागि प्रचण्डलाई नै किन बोलाएका होलान्?

बुवाले कुरा बुझ्नुभएन । आशय प्रष्ट पार्न मैले थपेंः प्रचण्डकै कारण १५ हजार मानिस मारिए । अब उनैबाट महायज्ञ उद्घाटन गर्नुपर्ने के त्यस्तो कारण आइलागेछ?

जस्तो सुकै पाप गर्नेले पनि प्रायश्चित गर्न पाउनुपर्छ भनेर बुवाले मलाई ससानो नैतिक पाठ पढाउनुभयो । तर मेरो चित्त बुझेन ।

फेरि सोधेंः पूर्व प्रधानमन्त्री नै चाहिएको भए त्यतिका मानिस नमार्ने अरु पनि त थिए होलान् नि । 

जसले पाप गर्छ, उसैले प्रायश्चित गर्न पाउनुपर्छ भनेर बुवा पनि आफ्नो तर्कमा अडिग हुनुभयो ।

Friday, December 14, 2018

Introducing Dabali podcasts: #1: Lowest in life: A case study of three Afghan women

Welcome to Dabali podcasts; I am your host Jiwan Kshetry.

For the inaugural session of the podcasts, I shall start with a two-part series on the extraordinarily harsh lives of four women, probably harsher than any of us in Nepal can even imagine.

Do you think we are in the worst situation in the world when it comes to deadly violence against women?
If you think so, you'll reconsider your views after listening the stories of to these four Afghan women. These are based on three documentaries from Afghanistan, directed by Nima Sarvestani and Sahra Mani.

Friday, November 23, 2018

स्टालिन–माओ शासन र लैंगिक न्याय

के पुँजीवादले बलात्कार बढाउँछ? 

अघिल्लो लेखमा (छोटा लगा र बलात्कारको सम्बन्ध) मैले शुरुतिर पुँजीवादले बलात्कार बढाएको भन्नेबारे गृहमन्त्री राम बहादुर थापाको भनाइलाई यो विषयमा चलेको सतही बहसको उदारहण भनें । अलि तल गएपछि समाजमा कायम लैंगिक तहीकरण (जेण्डर हाइरार्की)का लागि पितृसत्ता र बजारको गठजोडको प्रसंग आयो । 

त्यसो गर्नु विरोधाभासी भएन र? साँच्चिकै बजार वा पुँजीवादले पितृसत्तालाई भरथेग वा मलजल गरेको हो भने थापाको भनाइ सही हैन र? यो विषयमा बहस उठेपछि कम्तीमा मलाई यस्तो प्रश्न सोधिएला भन्ने मेरो अपेक्षा थियो । अहिलेसम्म कतैबाट त्यसरी नसोधिएकाले आफैं यो विषयमा थप विस्तारमा चर्चा गर्न उचित लाग्यो । 

गृहमन्त्री थापाको मात्रै नभएर आम रुपमा कम्युनिष्टहरुको अरु विषयमा झैं यसमा पनि एउटा अकाट्य धारणा हुन्छः पुँजीवादले मानिसलाई फगत उपभोक्तामा बदलिदिन्छ । यो व्यवस्थामा बजार सर्वशक्तिमान हुन्छ, मान्छे हैन । त्यसैले बजारको सर्वश्रेष्ठता स्थापित गर्न र उपभोगलाई अधिकतम बनाएर पुँजीपतिहरुलाई झनै धनी बनाउन यो व्यवस्थामा जे पनि स्वीकार्य हुन्छ । त्यसैको एउटा कडी स्त्री शरीरको वस्तुकरण (कमोडिफिकेसन) हो । त्यसको परिणामस्वरुप स्त्री शरीर उपभोग्य वस्तुमा बदलिन्छ र बलात्कारजस्ता अपराधहरु मौलाउँछन् । 

यो समस्याबाट मुक्तिका लागि पनि कम्युनिष्टहरुको अकाट्य सुत्र छः बाँकी सबै समस्याहरुजस्तै यसको पनि समाधानको पूर्वशर्त वर्गरहित ‘आदर्श’ समाजको निर्माण हो । त्यसो नहुँदासम्म अहिलेका कुनै पनि समस्या समाधान हुँदैनन् र त्यसो भएपछि अहिलेका कुनै पनि समस्या बाँकी रहँदैनन् । 

वर्गरहित आदर्श समाज भनेको कस्तो हो भन्नेमा लामो सैद्धान्तिक बहस गर्न सकिन्छ तर कम्युनिष्टहरुका यस्ता तर्कको मुल्यांकन गर्नलाई कुनै काल्पनिक आदर्श वर्गविहीन व्यवस्थालाई आधार मान्नुको सट्टा विगतमा सोभियत संघ र चीनमा साम्यवादका नाममा जस्ता समाज निर्माण भए, तिनलाई आधार मान्नु बढी उचित हुन्छ । त्यसो गर्नु किन पनि सान्दर्भिक हुन्छ भने नेपालमा तत्कालीन माओवादी पार्टीले माओ–निर्मित चीनियाँ समाजलाई आदर्श थापेर रक्तपातपुर्ण युद्धसमेत चलाएको हो । नेपालमा माओवाद नमानिहाल्ने कम्युनिष्ट पार्टीहरुले पनि ‘माओ विचारधारा’ मान्ने कर्मकाण्ड पूरा गर्ने गरेका छन् । लेनिन र स्टालिन त माक्र्स र एंगेल्सपछि कम्युनिष्टहरुका देव–मनुष्य (डेमीगड) भइहाले । 

सोभियत संघ र चीनमा कम्युनिष्टहरु सत्तामा पुगेपछि साँच्चि लैंगिक न्याय स्थापित भएको हो त?

Dabali Talk 3: Sushila Karki in conversation with Sarita Tiwari

Tuesday, November 20, 2018

बलात्कार र लुगाको सम्बन्ध छ?

भरतपुरस्थित डबलीमा पूर्व प्रधान न्यायधीश सुशीला कार्कीको पुस्तक ‘न्याय’मा केन्द्रित भएर चलेको डेढ घण्टाको विमर्श टुंगिनै आँटेको थियो । बलात्कार र दण्डहीनताको प्रसंगमा कार्कीले भनिन्ः पीडितलाई न्याय दिलाउनु पर्छ । तर एउटा कुरा के भने महिलाले पनि राम्रोसँग लुगा लगाएर तथा सजग भएर हिंड्नुपर्छ । 

दर्शक दीर्घाबाट तत्काल त्यसको प्रतिकार भयोः यो त हाम्रो पितृसत्तात्मक समाजका ती पुरुषको जस्तो जवाफ भयो, जसले बलात्कारका लागि महिलालाई दोषी ठह¥याउँछन् । जब नवजात शिशुदेखि वयोवृद्ध महिलासम्म बलात्कारको शिकार भइराखेका छन् भने बलात्कारलाई महिलाको लुगासित कसरी जोड्न सकिन्छ?

यो विवादमा बलात्कार र यौनजन्य हिंसाबारे अहिले चलिरहेको बहसको एउटा महत्वपूर्ण पाटो प्रतिविम्बित हुन्छ । बलात्कार जघन्य अपराध हो भन्नेमा एकमत हुँदा हुँदै पनि त्यसको कारण के हो र त्यसलाई रोक्न के गर्नु उचित र प्रभावकारी हुन्छ भन्नेमा स्वभावतः अनेक मत छन् । 

उसो त यो अहिले संसारभर तीव्र बहस र विवाद चलिरहेको विषय हो । तर हामीकहाँ बाँकी विषयहरुजस्तै यसमा पनि बहसले सतही र छिपछिपे चरित्र ग्रहण गरेको छ । केही समय अगाडि एक मन्त्रीले पुँजीवादका कारण बलात्कार बढेको बताएका थिए । अझै अगाडि एक महिला सांसदले बाम सरकारलाई असफल पार्न बलात्कारका मुद्दा बाहिर ल्याइएको बताएकी थिइन् । बढ्दो बलात्कार र दण्डहीनताविरुद्ध सडकमा निस्कने प्रदर्शनकारीलाई सरकारले आफ्नो अस्तित्वमाथि आक्रमण गरेको आरोप लगाउने गरेको छ । 

यस्ता तर्कले यो विषयमा नभई नहुने गम्भीर बहस र विमर्शहरु ओझेलमा परेका छन् ।

Tuesday, September 19, 2017

डा केसीको १२औं अनशन: ऐन र सुशासन प्राथमिकता, केयूको अवैध शुल्कमा भर्ना नहुन विद्यार्थीहरुलाई स्मरण (विज्ञप्तिको पूर्ण पाठ)

प्रेस विज्ञप्ति

आदरणीय पत्रकार मित्रहरु

मेडिकल शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुधार तथा पारदर्शिता र सुशासनका लागि हामी लामो अभियानमा रहँदै आएका छौं । 

हाम्रो प्रयास र अभियानका बाबजुद यो क्षेत्रमा माफियागिरी अहिले पनि उत्तिकै हावी छ । मेडिकल माफियाको इशारामा काठमाडौं विश्वविद्यालयका पदाधिकारीहरुले सरकारले तोकेकोभन्दा दशौं लाख बढी शुल्क निर्धारण गरेर अर्बौं रुपैयाँको चलखेल गरिरहेका छन् । तीनै प्रमुख दलहरुबीच अहिले आ–आफ्नो स्वार्थअनुसार मेडिकल कलेज खोलेर लुट मच्चाउन मिल्ने गरी जनता र विद्यार्थीमुखी नभई माफियामुखी चिकित्सा शिक्षा ऐन पारित गर्ने साँठगाँठ भइरहेको छ । त्यसरी गुपचुप रुपमा माफियाहरुको स्वार्थ अनुसार ऐन पारित गर्दै तीन चौथाइ विपन्न तथा ग्रामीण क्षेत्रका मानिसहरु स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित गर्ने र निम्न तथा मध्यम वर्गका विद्यार्थीहरु चिकित्सक बन्नबाट वञ्चित गर्ने प्रयास भइरहेको छ । 

मेडिकल माफियासितकै मिलेमतोमा अहिले पनि प्रमुख दलहरु देशभर सरकारी मेडिकल कलेज खोल्ने काममा बाधक बनिरहेका छन् । सेवाका रुपमा हुनुपर्ने मेडिकल शिक्षालाई राजनीतिज्ञहरुले भ्रष्टाचार गरेर कमाएको अरबौं कालो धनलाई सेतो बनाउने र थप अकुत धन कमाउने माध्यम बनाउने त्यस्तो प्रयास हामीलाई किमार्थ स्वीकार्य छैन । अर्कोतिर वर्तमान संसदको आयु अब सकिनै लागेको हुनाले छिट्टै ऐन निर्माणको दिशामा प्रगति नभएमा हाम्रो अहिलेसम्मको महेनत खेर जाने हुनाले अब त्यसका लागि निर्णायक लडाइँ नलडी नहुने भएको छ ।

साथै भ्रष्टाचार र माफियातन्त्रका कारण भयावह बनेको देशको अवस्था पछिल्लो समयमा झनै बिग्रेको छ । त्यसमा सुधार ल्याउने जिम्मा बोकेका प्रमुख राजनैतिक दलहरु दण्डहीनतालाई झनै संगठित बनाउन गिरोहकै रुपमा लागी परेका छन् । देशमा सबै खाले भ्रष्टाचारलाई अनुसन्धान गरेर भ्रष्टहरुलाई कारवाही गर्ने जिम्मा बोकेको संवैधानिक निकाय अदुअआ त्यस्तो दण्डहीनता र अराजकताको किनाराको साक्षी बनेको छ । न्याय सम्पादनका आधारभुत मान्यतासमेत मिचेर भ्रष्टाचारलाई प्रोत्साहित गर्ने र तल्लो तहको न्यायालयमा चलिरहेको मुद्दा कमजोर हुने गरी दुर्भाग्यपूर्ण फैसला दिने काममा देशको सर्वोच्च अदालत नै संलग्न भएको विडम्बनापूर्ण अवस्थामा हामी छौं । जवाफदेहि शासनको अर्को कडी मानिएका संसदीय समितिहरु पचासौं अर्ब कर छली र अर्बौं भ्रष्टाचारका विषयहरुमा दोषीहरुलाई दण्डित गर्नुको सट्टा आफैं कर छल्ने र भ्रष्टाचार गर्नेहरुसँग मिलेर तिनलाई उल्टै पुरस्कृत गरिरहेका छन् भने संसदीय समितिमा रहेका सांसदहरुको व्यक्तिगत हितका लागि कानुन बनाउने जस्तो निकृष्ट काम सामान्य भइसकेको छ । संसद, अख्तियार र न्यायालयले भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा एक अर्काको पूरकका रुपमा काम गर्नु पर्नेमा भ्रष्टरुलाई उन्मुक्ति दिनमा एक अर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्ने अवस्था छ । 

फलस्वरुप पहुँच र अकुत रकम हुने भ्रष्टहरुले बीसौं अर्ब भ्रष्टाचार गरे पनि उन्मुक्ति पाउने अवस्था सिर्जना भएको छ । र राजनीतिज्ञहरुलाई प्रभावित पारेर राज्य सञ्चालनमा उनीहरुले नै हालीमुहाली गरिरहेका छन् । आर्थिक अपराध र भ्रष्टाचारमा खुलेआम मुछिएका व्यक्तिहरु विभिन्न पार्टीरुका तर्फबाट सदावहार मन्त्री बन्ने, इमान्दार कर्मचारीहरुलाई दण्डित गरेर भ्रष्टतम व्यक्तिहरुसित साँठगाँठ गरेर राज्यकोष दोहन गर्ने गरिरहेका छन् । राज्यका सबै जसो संवेदनशील सार्वजनिक पदहरु सत्तामा हुने दलहरुले लिलाम बढाबढ गरेर अधिकतम घुस ख्वाउन सक्ने व्यक्तिहरुलाई दिने थिति बसिसकेको छ । यसले गर्दा इमान्दार व्यक्तिहरु सधैंभर दण्डित हुने र भ्रष्ट र अपराधीहरु शासन सत्तामा हामवी भइरहेका छन् । 

चिकित्सा शिक्षा ऐनलाई विकृत रुपमा ल्याउन भइरहेको प्रयास तथा देशमा चौतर्फी बढेको भ्रष्टाचार र दण्डहीनताको पृष्ठभुमिमा हामी निस्क्रिय रहेका खण्डमा हुन जाने दीर्घकालीन क्षति रोक्नका लागि यही असोज २० गतेदेखि सत्याग्रहसहित संघर्षका कार्यक्रमहरु शुरु गर्ने घोषणा गर्दर्छौं । यसबीचमा काठमाडौं विश्वविद्यालयले माफियाहरुको प्रभावमा तोकेको अवैध शुल्क तिरेर भर्ना नहुन र राज्यले तोकअनुसारको शुल्क मात्र तिरेर भर्ना हुनका लागि आ–आफ्नो ठाउँबाट पहल गर्न विद्यार्थी र अभिभावकहरुलाई समेत यसै विज्ञप्तिमार्फत स्मरण गराउँछौं । साथै राज्यको कार्यकारी मात्र नभई अदुअआजस्ता संवैधानिक निकाय, संसदीय समितिहरु र न्यायालयले समेत सक्रिय वा निस्क्रिय रुपमा भ्रष्टाचार र दण्डहीनतालाई प्रश्रय दिइरहेको तथ्य हामीले मिहिन रुपमा अवलोकन गरिरहेको कुरा पनि जानकारी गराउँछौं । साथै देशको जो कोही पनि जवाफदेहिताभन्दा माथि नहुने संवैधानिका व्यवस्था भएका कारण यही अवस्था रहेमा कुनै पनि बेला तीमध्ये कुनै पनि निकायका गलत काम र प्रवृत्तिविरुद्ध कडाभन्दा कडा कदम चाल्न नागरिकका रुपमा हामी बाध्य हुने पनि जानकारी गराउँछौं । 

सत्याग्रहका मागहरु

१) माथेमा प्रतिवेदन तथा हाम्रा सुझावअनुरुप परिमार्जन गरेर तत्काल चिकित्सा शिक्षा ऐन पारित गरियोस् । 

२) मेडिकल माफियासितको मिलेमतोमा एमबीबीएसका लागि सरकारले तोकेको भन्दा दशौं लाख बढी शुल्क अवैध रुपमा निर्धारण गर्ने काठमाडौं विश्वविद्यालयको निर्णय तत्काल खारेज गरी सरकारले तोकबमोजिम एमबीबीएसका लागि रु ३८,५०,००० (काठमाडौं उपत्यकाभित्र), रु ४२,४५,०००(उपत्यकाबाहिर) तथा बीडीएसका लागि रु १९,३२,६१२ कायम गरियोस् । माफियासित मिलेमतो गरेर अरबौंको चलखेल गर्ने डिन राजेन्द्र कोजुलाई तत्काल बर्खास्त गरियोस् । त्रिविअन्तर्गतका निजी मेडिकल कलेजमा स्नातकोत्तरको शुल्क रु २२,५०,००० कायम गरियोस् । अनियमिततापूर्वक धेरै शुल्क तोक्ने तथा खाली भवनलाई एमबीबीएसको सम्बन्धन दिने त्रिवि पदाधिकारीहरुलाई बर्खास्त गरेर कारवाही गरियोस् । आइओएमबाट त्रिविले खोसेर लगेका अधिकारहरु तत्काल फिर्ता गरियोस् । 

३) बर्खास्त गरिएका आयल निगमका प्रमुखमाथि छानविन गरेर उनले हिनामिना गरेको अर्बौं रुपैयाँ असुलउपर गर्दै कारवाही गरियोस् । सोही भ्रष्टाचार काण्डमा उनीसित मिलेर भ्रष्टाचार गर्ने सबै तहका अन्य सबै व्यक्तिहरु तथा भ्रष्टाचार गरेको पुष्टि भएर पनि कारवाहीमा नपरेका अन्य सार्वजनिक संस्थान, परिषद् र संस्थाका पदाधिकारीहरुमाथि समेत तत्काल पदच्युत गरेर छानविन तथा कारवाही गरियोस् । 

४) कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा तत्काल अध्ययन–अध्यापन शुरु गर्ने गरी बजेट तथा अन्य व्यवस्था गरियोस् । कैलाली र दाङका सरकारी मेडिकल कलेजको काम शीघ्र अघि बढाइयोस् । डोटी–डडेल्धुरा, धनुषा–महोत्तरी, उदयपुर, पाँचथर–तेह्रथुम आदि ठाउँमा तत्काल सरकारी मेडिकल कलेज खोल्ने प्रक्रिया अघि बढाइयोस् । 

डा गोविन्द केसी
त्रिवि शिक्षण अस्पताल, महाराजगन्ज, काठमाडौं

Wednesday, August 16, 2017

Online Privacy Guide for Journalists 2017

You can see the eBook PDF-version of this guide here.

1. Introduction

Many veteran journalists, but not only these, surely noticed that we are all of a sudden bombarded again from all-over with mentions of Watergate. Books like George Orwell’s 1984 are on display at bookstores and an air of danger to freedom of speech and freedom of the press is spreading slowly like a dark cloud over the Western Hemisphere, raising old fears.
When an American serving president accuses a former president of surveillance; when he prevents central US media outlets access – so far always granted, and taken for granted – to press conferences he holds; and when he incessantly knocks and accuses the media of being the country’s enemy number one, it isn’t surprising that memories of President Nixon surface up more with every self-pitying tweet about SNL, and that even Republican Senators such as John McCain express fear for the future of democracy.

विजय कुमारको खुशी पढेपछि

जीवन, खुशी अहंकार

जीवनमा अफ्ठ्यारा घुम्तीहरुमा हिंडिरहँदा मैले कुनै क्षणमा पलायनलाई एउटा विकल्पको रुपमा कल्पना गरेको थिएँ, त्यसलाई यथार्थमा बदल्ने आँट गरिनँ, त्यो बेग्लै कुरा हो त्यसबेला लाग्थ्योः मेरा समग्र दुखहरुको कारण मेरो वरपरको वातावरण हो, यसबाट साहसपूर्वक बाहिरिएँ भने नयाँ दुख आउलान् तर तत्क्षणका दुरुह दुखहरु गायब भएर जानेछन् कति गलत थिएँ !

Read more from Dashain Issue

Debating partition of India: culpability and consequences

Read the whole story here

Why I write...

I do not know why I often tend to view people rather grimly: they usually are not as benevolent, well-intentioned and capable or strong as they appear to be. This assumption is founded on my own self-assessment, though I don’t have a clue as to whether it is justifiable to generalize an observation made in one individual. This being the fact, my views of writers as ‘capable’ people are not that encouraging: I tend to see them as people who intend to create really great and world-changing writings but most of the times end up producing parochial pieces. Also, given the fact that the society where we grow and learn is full of dishonesty, treachery, deceit and above else, mundanity, it is rather unrealistic to expect an entirely reinvigorating work of writing from every other person who scribbles words in paper.

On life's challenges

Somebody has said: “I was born intelligent but education ruined me”. I was born a mere child, as everyone is, and grew up as an ordinary teenager eventually landing up in youth and then adulthood. The extent to which formal education helped me to learn about the world may be debatable but it definitely did not ruin me. There were, however, things that nearly ruined me. There came moments when I contemplated some difficult choices. And there came and passed periods when I underwent through an apparently everlasting spell of agony. There came bends in life from which it was very tempting to move straight ahead instead of following the zigzag course.

Read more