Himalaya Watch

People, issues. Debates, perspectives. Details, nuances. A crisp view from the top.

Visit the new professional website of Jiwan Kshetry

Tuesday, September 19, 2017

डा केसीको १२औं अनशन: ऐन र सुशासन प्राथमिकता, केयूको अवैध शुल्कमा भर्ना नहुन विद्यार्थीहरुलाई स्मरण (विज्ञप्तिको पूर्ण पाठ)

प्रेस विज्ञप्ति

आदरणीय पत्रकार मित्रहरु


मेडिकल शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा सुधार तथा पारदर्शिता र सुशासनका लागि हामी लामो अभियानमा रहँदै आएका छौं । 

हाम्रो प्रयास र अभियानका बाबजुद यो क्षेत्रमा माफियागिरी अहिले पनि उत्तिकै हावी छ । मेडिकल माफियाको इशारामा काठमाडौं विश्वविद्यालयका पदाधिकारीहरुले सरकारले तोकेकोभन्दा दशौं लाख बढी शुल्क निर्धारण गरेर अर्बौं रुपैयाँको चलखेल गरिरहेका छन् । तीनै प्रमुख दलहरुबीच अहिले आ–आफ्नो स्वार्थअनुसार मेडिकल कलेज खोलेर लुट मच्चाउन मिल्ने गरी जनता र विद्यार्थीमुखी नभई माफियामुखी चिकित्सा शिक्षा ऐन पारित गर्ने साँठगाँठ भइरहेको छ । त्यसरी गुपचुप रुपमा माफियाहरुको स्वार्थ अनुसार ऐन पारित गर्दै तीन चौथाइ विपन्न तथा ग्रामीण क्षेत्रका मानिसहरु स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित गर्ने र निम्न तथा मध्यम वर्गका विद्यार्थीहरु चिकित्सक बन्नबाट वञ्चित गर्ने प्रयास भइरहेको छ । 

मेडिकल माफियासितकै मिलेमतोमा अहिले पनि प्रमुख दलहरु देशभर सरकारी मेडिकल कलेज खोल्ने काममा बाधक बनिरहेका छन् । सेवाका रुपमा हुनुपर्ने मेडिकल शिक्षालाई राजनीतिज्ञहरुले भ्रष्टाचार गरेर कमाएको अरबौं कालो धनलाई सेतो बनाउने र थप अकुत धन कमाउने माध्यम बनाउने त्यस्तो प्रयास हामीलाई किमार्थ स्वीकार्य छैन । अर्कोतिर वर्तमान संसदको आयु अब सकिनै लागेको हुनाले छिट्टै ऐन निर्माणको दिशामा प्रगति नभएमा हाम्रो अहिलेसम्मको महेनत खेर जाने हुनाले अब त्यसका लागि निर्णायक लडाइँ नलडी नहुने भएको छ ।

साथै भ्रष्टाचार र माफियातन्त्रका कारण भयावह बनेको देशको अवस्था पछिल्लो समयमा झनै बिग्रेको छ । त्यसमा सुधार ल्याउने जिम्मा बोकेका प्रमुख राजनैतिक दलहरु दण्डहीनतालाई झनै संगठित बनाउन गिरोहकै रुपमा लागी परेका छन् । देशमा सबै खाले भ्रष्टाचारलाई अनुसन्धान गरेर भ्रष्टहरुलाई कारवाही गर्ने जिम्मा बोकेको संवैधानिक निकाय अदुअआ त्यस्तो दण्डहीनता र अराजकताको किनाराको साक्षी बनेको छ । न्याय सम्पादनका आधारभुत मान्यतासमेत मिचेर भ्रष्टाचारलाई प्रोत्साहित गर्ने र तल्लो तहको न्यायालयमा चलिरहेको मुद्दा कमजोर हुने गरी दुर्भाग्यपूर्ण फैसला दिने काममा देशको सर्वोच्च अदालत नै संलग्न भएको विडम्बनापूर्ण अवस्थामा हामी छौं । जवाफदेहि शासनको अर्को कडी मानिएका संसदीय समितिहरु पचासौं अर्ब कर छली र अर्बौं भ्रष्टाचारका विषयहरुमा दोषीहरुलाई दण्डित गर्नुको सट्टा आफैं कर छल्ने र भ्रष्टाचार गर्नेहरुसँग मिलेर तिनलाई उल्टै पुरस्कृत गरिरहेका छन् भने संसदीय समितिमा रहेका सांसदहरुको व्यक्तिगत हितका लागि कानुन बनाउने जस्तो निकृष्ट काम सामान्य भइसकेको छ । संसद, अख्तियार र न्यायालयले भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा एक अर्काको पूरकका रुपमा काम गर्नु पर्नेमा भ्रष्टरुलाई उन्मुक्ति दिनमा एक अर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्ने अवस्था छ । 

फलस्वरुप पहुँच र अकुत रकम हुने भ्रष्टहरुले बीसौं अर्ब भ्रष्टाचार गरे पनि उन्मुक्ति पाउने अवस्था सिर्जना भएको छ । र राजनीतिज्ञहरुलाई प्रभावित पारेर राज्य सञ्चालनमा उनीहरुले नै हालीमुहाली गरिरहेका छन् । आर्थिक अपराध र भ्रष्टाचारमा खुलेआम मुछिएका व्यक्तिहरु विभिन्न पार्टीरुका तर्फबाट सदावहार मन्त्री बन्ने, इमान्दार कर्मचारीहरुलाई दण्डित गरेर भ्रष्टतम व्यक्तिहरुसित साँठगाँठ गरेर राज्यकोष दोहन गर्ने गरिरहेका छन् । राज्यका सबै जसो संवेदनशील सार्वजनिक पदहरु सत्तामा हुने दलहरुले लिलाम बढाबढ गरेर अधिकतम घुस ख्वाउन सक्ने व्यक्तिहरुलाई दिने थिति बसिसकेको छ । यसले गर्दा इमान्दार व्यक्तिहरु सधैंभर दण्डित हुने र भ्रष्ट र अपराधीहरु शासन सत्तामा हामवी भइरहेका छन् । 

चिकित्सा शिक्षा ऐनलाई विकृत रुपमा ल्याउन भइरहेको प्रयास तथा देशमा चौतर्फी बढेको भ्रष्टाचार र दण्डहीनताको पृष्ठभुमिमा हामी निस्क्रिय रहेका खण्डमा हुन जाने दीर्घकालीन क्षति रोक्नका लागि यही असोज २० गतेदेखि सत्याग्रहसहित संघर्षका कार्यक्रमहरु शुरु गर्ने घोषणा गर्दर्छौं । यसबीचमा काठमाडौं विश्वविद्यालयले माफियाहरुको प्रभावमा तोकेको अवैध शुल्क तिरेर भर्ना नहुन र राज्यले तोकअनुसारको शुल्क मात्र तिरेर भर्ना हुनका लागि आ–आफ्नो ठाउँबाट पहल गर्न विद्यार्थी र अभिभावकहरुलाई समेत यसै विज्ञप्तिमार्फत स्मरण गराउँछौं । साथै राज्यको कार्यकारी मात्र नभई अदुअआजस्ता संवैधानिक निकाय, संसदीय समितिहरु र न्यायालयले समेत सक्रिय वा निस्क्रिय रुपमा भ्रष्टाचार र दण्डहीनतालाई प्रश्रय दिइरहेको तथ्य हामीले मिहिन रुपमा अवलोकन गरिरहेको कुरा पनि जानकारी गराउँछौं । साथै देशको जो कोही पनि जवाफदेहिताभन्दा माथि नहुने संवैधानिका व्यवस्था भएका कारण यही अवस्था रहेमा कुनै पनि बेला तीमध्ये कुनै पनि निकायका गलत काम र प्रवृत्तिविरुद्ध कडाभन्दा कडा कदम चाल्न नागरिकका रुपमा हामी बाध्य हुने पनि जानकारी गराउँछौं । 

सत्याग्रहका मागहरु

१) माथेमा प्रतिवेदन तथा हाम्रा सुझावअनुरुप परिमार्जन गरेर तत्काल चिकित्सा शिक्षा ऐन पारित गरियोस् । 

२) मेडिकल माफियासितको मिलेमतोमा एमबीबीएसका लागि सरकारले तोकेको भन्दा दशौं लाख बढी शुल्क अवैध रुपमा निर्धारण गर्ने काठमाडौं विश्वविद्यालयको निर्णय तत्काल खारेज गरी सरकारले तोकबमोजिम एमबीबीएसका लागि रु ३८,५०,००० (काठमाडौं उपत्यकाभित्र), रु ४२,४५,०००(उपत्यकाबाहिर) तथा बीडीएसका लागि रु १९,३२,६१२ कायम गरियोस् । माफियासित मिलेमतो गरेर अरबौंको चलखेल गर्ने डिन राजेन्द्र कोजुलाई तत्काल बर्खास्त गरियोस् । त्रिविअन्तर्गतका निजी मेडिकल कलेजमा स्नातकोत्तरको शुल्क रु २२,५०,००० कायम गरियोस् । अनियमिततापूर्वक धेरै शुल्क तोक्ने तथा खाली भवनलाई एमबीबीएसको सम्बन्धन दिने त्रिवि पदाधिकारीहरुलाई बर्खास्त गरेर कारवाही गरियोस् । आइओएमबाट त्रिविले खोसेर लगेका अधिकारहरु तत्काल फिर्ता गरियोस् । 

३) बर्खास्त गरिएका आयल निगमका प्रमुखमाथि छानविन गरेर उनले हिनामिना गरेको अर्बौं रुपैयाँ असुलउपर गर्दै कारवाही गरियोस् । सोही भ्रष्टाचार काण्डमा उनीसित मिलेर भ्रष्टाचार गर्ने सबै तहका अन्य सबै व्यक्तिहरु तथा भ्रष्टाचार गरेको पुष्टि भएर पनि कारवाहीमा नपरेका अन्य सार्वजनिक संस्थान, परिषद् र संस्थाका पदाधिकारीहरुमाथि समेत तत्काल पदच्युत गरेर छानविन तथा कारवाही गरियोस् । 

४) कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा तत्काल अध्ययन–अध्यापन शुरु गर्ने गरी बजेट तथा अन्य व्यवस्था गरियोस् । कैलाली र दाङका सरकारी मेडिकल कलेजको काम शीघ्र अघि बढाइयोस् । डोटी–डडेल्धुरा, धनुषा–महोत्तरी, उदयपुर, पाँचथर–तेह्रथुम आदि ठाउँमा तत्काल सरकारी मेडिकल कलेज खोल्ने प्रक्रिया अघि बढाइयोस् । 

डा गोविन्द केसी
त्रिवि शिक्षण अस्पताल, महाराजगन्ज, काठमाडौं
२०७४।६।३

Wednesday, August 16, 2017

Online Privacy Guide for Journalists 2017

You can see the eBook PDF-version of this guide here.


1. Introduction

Many veteran journalists, but not only these, surely noticed that we are all of a sudden bombarded again from all-over with mentions of Watergate. Books like George Orwell’s 1984 are on display at bookstores and an air of danger to freedom of speech and freedom of the press is spreading slowly like a dark cloud over the Western Hemisphere, raising old fears.
When an American serving president accuses a former president of surveillance; when he prevents central US media outlets access – so far always granted, and taken for granted – to press conferences he holds; and when he incessantly knocks and accuses the media of being the country’s enemy number one, it isn’t surprising that memories of President Nixon surface up more with every self-pitying tweet about SNL, and that even Republican Senators such as John McCain express fear for the future of democracy.

Thursday, July 6, 2017

From Nepal, a letter to a proud Indian

From Nepal, a letter to a proud Indian

Jiwan Kshetry

A tale of three deaths, oceans apart, that illuminate the shared but also different fate of societies trying to fend off the evils of hatred and violence that have cropped up within democratic framework.

Tuesday, May 2, 2017

काँग्रेस–माओवादीः निशाना न्यायालय, प्रहार आफ्नै घाँटीमा



दल होस् वा व्यक्ति, उसका उज्याला र अंध्यारा गरी दुई अनुहार हुन्छन् । अक्सर दुवै अनुहार आंशिक रुपमा सतहमा प्रकट भइरहेका हुन्छन् तर कहिलेकाहीं अँध्यारोचाहिंले अर्कोलाई छपक्कै ढाक्छ र त्यो दल वा व्यक्ति कुरुप र विकृत देखिन्छ । अक्सर यस्तो भइदिन्छ, कुरुप मान्छे निर्वस्त्र पनि हुन्छ र सार्वजनिक स्थलमा खडा भएको हुन्छ । त्यस्तै कतैबाट पनि लाज नढाकिएको अवस्थामा अहिले नेपाली काँग्रेस र माओवादी केन्द्र छन् । यही समाजमा बाँच्न चाहने कसैका लागि पनि त्यो अवस्था प्रीतिकर हैन तर चुनावको मुखैमा आएर यसरी चौबाटोमा खडा हुने दुस्साहस शायद संसारको अरु कुनै देशको कुनै पार्टीले पनि गर्दैन होला । 

Friday, April 14, 2017

बम्जन, तपस्या र धर्म

२०७३ चैत्र ३१ गते सेतोपाटीमा प्रकाशित

बुद्धले आफ्नो शिक्षामार्फत उल्ट्याएको त्यो समयको मान्यता के थियो भने यस लोकमा मानिसले गर्ने पापहरुबाट प्रायश्चित गर्न र यहाँ भोग्ने दुखबाट मुक्त हुनका लागि पूजा, यज्ञ र तीर्थाटन लगायतका कर्मकाण्डहरु गर्नुपर्छ, जसमा खास तीर्थस्थल र ब्राम्हणहरुको मुख्य भुमिका हुन्छ । बाहिरी तीर्थाटनको सट्टा अनुशासन, साधना र आफैंभित्रको यात्राले मुक्ति मिल्छ भन्ने बुद्धको अवधारणा खास गरी ती करोडौं तल्लो जातका मानिस र महिलाहरुका लागि स्वतः मुक्तिदायी थियो जो वर्णव्यवस्थाको पिंधमा च्यापिएर ब्राम्हण पुरुषहरुको खटनमा पूरा जीवन दयनीय हालतमा गुजार्थे ।



‘लिटिल बुद्ध’ भनेर प्रचार गरिएका रामबहादुर बम्जनले हालै राजधानीमा विश्व शान्ति मैत्री पूजा गरेपछि उनी र उनले प्रचार गरिरहेको धर्मबारे अहिले बहस भइरहेको छ । यस क्रममा धेरै प्रश्न पनि उठेका छन् जसमध्ये प्रमुख होः के उनले वास्तवमा उनका अनुयायीहरुले दाबी गर्ने गरे झैं ज्ञान प्राप्त गरिसकेका हुन्?

यो प्रश्नको उत्तर खोज्नु यो टिप्पणीको आशय हैन। तर खास गरी उनीबारे सेतोपाटीमा तीन भागको श्रृंखला पढेपछि के लाग्यो भने विश्वमा हाल कायम धर्महरुमध्ये केही प्रमुख धर्म कसरी आए भनेर फर्केर हेर्ने यो राम्रो अवसर हो । त्यसले सिंगो बम्जनको कहानीलाई एउटा सही पृष्ठभुमिमा राखेर हेर्न तथा किन उल्लेख्य संख्यामा मानिसहरु उनको पछाडि लागे भन्ने कुरा बुझ्न हामीलाई सघाउँछ । मानव समाजमा धर्म र सभ्यताहरुको विकास कसरी भयो भन्ने इतिहास छिटपुट रुपमा स्कुल र कलेजहरुको पाठ्यक्रममा राखेर पढाउने गरिए पनि नेपालमा त्यस खालको पढाइ–सिकाइ सन्तोषजनक छैन । खास गरी आधुनिक इतिहासकार र पुरातत्वविद्हरुले पुष्टि गर्न सकिने तथ्यहरुलाई आधार मानेर त्यस खालको विकासलाई कसरी खुट्याएका छन्, त्यसबारे त हामी बेखबर नै छौं ।

त्यसैले इतिहासमा सापेक्षतः ढिलो गरी आएको इस्लाम, इसाइ र बौद्ध धर्महरुबारे विद्वान् इतिहासकारहरुले खोतलेका तथ्यहरु हेर्ने हो भने हामीलाई बम्जनबारे मात्र हैन, धर्म गुरु वा भगवान् भएको दाबी गर्ने अरु धेरै मानिसका अभियान, तिनले पाउने साथ र समाजमा छाड्ने प्रभावहरुबारे बुझ्न धेरै सजिलो हुन्छ । यस टिप्पणीमा ख़ास गरी बुद्ध धर्म र सभ्यताको विकास प्रक्रियालाई केन्द्रमा राखिनेछ।

भारत, युरोप र अमेरिकाः 'खूला’ विश्वको अग्निपरीक्षा

चैत्र २८ गतेको कान्तिपुरमा अग्निपरीक्षामा उदारवादी विश्व व्यवस्था’ शीर्षकमा प्रकाशित


उत्तर अमेरिका र पश्चिम युरोपले नेतृत्व गरिरहेको खूल्ला वा उदारवादी भनिने विश्व अहिले एक खालको मानसिक आतंकबाट गुज्रिरहेको छ । राज्यको संस्थापन र जनसंख्याको शिक्षित र बौद्धिक हिस्साले चाहे वा सुझाएभन्दा विपरीत आम मानिसको बहुसंख्याले मताधिकार प्रयोग गर्ने र त्यसले अनपेक्षित र पहिले असम्भव मानिएको राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक अवस्था सिर्जना गर्ने काम पहिले बेलायतमा भयो । अनपेक्षित रुपमा बेलायत युरोपेली संघबाट बाहिरिने भएपछि पश्चिमा विश्वमा राज्य संस्थापन विरुद्ध आइरहेको जनउभारबारे बहस चर्के पनि अमेरिकामा डोनाल्ड ट्रम्पले राष्ट्रपतिय चुनाव जित्नुअगाडि मूलभूत रुपमा त्यो बहस बौद्धिक अभ्यासमै सीमित थियो । 

त्यो बौद्धिक अभ्यासको निचोड थियोः बेलायतका बहुसंख्यक मतदाताले विशेष कारणहरुले अस्वभाविक वा अपवादमूलक निर्णय लिए पनि विश्वको एक मात्र महाशक्ति र विविधताले भरिपूर्ण संयुक्त राज्य अमेरिकामा त्यस्तै नतिजा दोहोरिनु सम्भव छैन । कतिसम्म भने अमेरिकी चुनावको नतिजा आउनु अगाडि नै न्युजविक पत्रिकाले हिलारी क्लिन्टनलाई नवनिर्वाचित राष्ट्रपतिका रुपमा आवरण चित्रण गरेर तयार पारेको अंक १,२५,००० को संख्यामा वितरण भइसकेको थियो ।  

Monday, January 23, 2017

The Lokman Story

How citizens and judiciary in Nepal unseated a corrupt 'anti-corruption chief' and a dictator-in-making
It may now be tempting to trash and lampoon a fallen Lokman Singh Karki but the tragic story of Nepal's lost opportunities did not start with him and hasn't ended with his ouster. He was more a symptom rather than root cause of the rampant bad governance in the country bordering anarchy. The fight against him had many subplots and the most important was this: what helped him survive for more than three years setting up a parallel state was the symbiosis between him and political parties; what led to his fall was the decisive push by the citizens and the judiciary. The society, hostage of twin cartels over past four years, has now the prospects of getting rid of one mammoth extortion racket that the CIAA under Karki was but the other cartel of unconscionable politicians thrives. And, now we should worry about that.

Read More 

Sunday, January 15, 2017

डाक्टर र वकिलः पेशा, पैसा र विवेक



राम्रो डाक्टर बन्नका लागि सही प्रोटोकलमा बिरामीको उपचार गरेर व्यवहारिक रुपमा सही सिकाइ गर्ने मेडिकल स्कुलहरु जति आवश्यक छन्, अरु पेशा झैं डाक्टरीमा पनि आवश्यक हुने नैतिकता र मानवीयता समाजमा आम रुपमा हुनु उति नै आवश्यक हुन्छ किनकि डाक्टर बन्न जानेहरु पनि हाम्रो समाजबाटै बन्ने हुन् र तिनको नैतिक ब्रम्हाण्ड मेडिकल कोर्समा भर्ना भएपछि बन्ने हैन । हाम्रो समाजमा यी दुवै तत्वको कमीले एउटा भयावह संकट सिर्जना गरिरहेको छः एकातिर, गाइड घोकाएर डिग्री दिन आतुर मेडिकल कलेजहरुलाई विभिन्न अत्याधुनिक आविष्कारहरुमा आधारित प्रोटोकलहरु बसाउनतिरै ध्यान छैन, अर्कोतिर अभिभावकहरुलाई लाग्ने ३५ लाखमा अर्को ४० लाख थपेर टेबलमुनिबाट दिएर सन्तानका लागि डाक्टरी डिग्री किन्न हतार छ । जसले डाक्टर बन्न ११० प्रतिशत घुस तिर्यो, उसको नैतिक ब्रम्हाण्ड कस्तो होला र उसबाट बिरामीको अधिकतम हितमा निर्णय हुने अपेक्षा कसरी गर्न सकिएला?

Sunday, January 8, 2017

लोकमानको बिदाइ, नदी र सपना


जीवन क्षेत्री


नेपालको इतिहासमा आज एउटा अध्याय सकिएको छ । सर्वोच्च अदालतले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगका तत्कालीन प्रमुख आयुक्त लोकमान सिंह कार्कीको नियुक्ति बदर गरिदिएको छ । 

कार्की एउटा व्यक्तिबाट संस्था बनिसकेका थिए । उनी अन्तर्गतको अदुअआ शक्तिशाली समानान्तर राज्य बनेको थियो । त्यसले नेपालको नियमित राज्यलाई प्रभावित मात्रै गरेको थिएन लोकमानमा कुनै दिन देशको राजनीतिक प्रक्रिया दुर्घटित भएपछि नेपाल राज्यकै कार्यकारी प्रमुख बन्ने महत्वाकांक्षा चुलाइदिएको थियो । 
फर्केर हेर्दाः वर्षको सर्वाधिक पढिएकोः

लोकमानको फाइल हराएको कि हाम्रा नेताहरुको लगौंटी?


अब कार्की अख्तियार प्रमुख रहेनन् र सँगसँगै उनको त्यस खालको सपना पनि अब रहेन । 

तर यो देशमा सबै समस्याको चुरो लोकमान थिएनन् । देशमा भ्रष्ट उनी एक्लै थिएनन् । कानुन हातमा लिएर व्यक्तिगत र पारिवारिक स्वार्थ सिद्धि गर्ने उनी एक्लै थिएनन् । आज सर्वोच्च अदालतले लोकमानको नियुक्ति बदर गरेको छ तर अरु सयौं लोकमानहरु अहिले पनि ज्यूँका त्युँ छन् । लोकमान प्रवृत्ति पनि ज्यूँदै छ । 


फर्केर हेर्दाः वर्षको सबैभन्दा प्रभावशाली

अख्तियारमा अझै लोकमानसित काँधमा काँध मिलाएर मेडिकल शिक्षाको सातो लिने राजनारायण पाठक पदमै छन् । विश्वविद्यालयको हुर्मत लिएर तिनलाई कार्यकर्ता भर्तीस्थल बनाउने पदाधिकारीहरु पदमै छन् । खाली पदहरुमा थप कार्यकर्ता भर्ना गरेर विश्वविद्यालयहरुलाई धराशायी बनाएर हाम्रो सिंगो पुस्ताको भविष्य अन्धकार बनाउन उद्यत् दलहरु जहाँको त्यहीं छन् । 

हाम्रो अर्थतन्त्रका अनेक परजीवीहरु यथावत् छन् । 


लडाइँ अझै जारी छ । 



Sunday, January 1, 2017

मैले (एन्टी-)सोसल मिडिया किन छाडिनँ?


पछिल्लो महिना एक दिन म सामाजिक सञ्जालबाट बाहिरिने निर्णयमा पुगें । तर वर्षौंदेखिको नशा कसरी एकैपल्ट छाड्न सकिन्थ्यो र? लाग्यो, शुरुमा केही समय ‘ट्रायल’ गरिहेरौं ।

ट्वीटरको खातामा गएर ‘डिएक्टिभेट’ क्लिक गरें । त्यसपछि आएको सुचना अनुसार ट्वीटरबाट त्यसरी बाहिरियो भने त्यसमा रहेका आफ्ना सारा सम्पत्ति एक महिनाका लागि मात्र त्यहाँ रहने रहेछन् र अनि स्वतः ट्वीटरले सफाइ गरेर हटाइदिने रहेछ ।

म हच्किएँ र फेसबुकतिर लागें । आफूले चलाउने ग्रुप र पेजहरु हेरें । तिनलाई बेवारिशे छाड्न मन लागेन । केही साथीहरु थपेर केही दिन ती चलाउन लगाएर हेर्ने विचार गरें ।

केही दिनपछि निर्णयमा पुगेंः यो सामाजिक सञ्जालबाट बाहिरिने बेला हैन ।


किन बाहिरिन चाहन्थें म?

कहिलेकाहीं कुनै कुरा अचेतन मनमा गडेर बसेको हुन्छ तर चेतन मनमा आइरहेको हुँदैन । कसैले त्यसको जिकिर गर्यो भने त्यो फ्याट्ट मनमा आउँछ र महसुस हुन्छ कि यो कुरा त पहिलेदेखि मनमा थियो ।

एक दिन त्यस्तै भयो । ट्वीटरमा पत्रकार साथी वसन्त बस्नेतले शेयर गरेको न्यू योर्क टाइम्स पत्रिकाको एउटा लेखमा आँखा पुग्योः क्विट सोसल मिडिया । योर करिअर मे डिपेन्ड अन इट । 

Wednesday, December 28, 2016

केयू: मेडिसिन संकाय नै खारेज हुनुपर्ने अवस्थाको नालीबेली



'अति गर्नु, अत्याचार नगर्नु' भनेझैं पछिल्लो नाटकीय प्रवेश परीक्षा रद्द गरेर योग्य पदाधिकारी नल्याए केयुको मेडिसिन संकाय नै खारेजीमा जाने अवस्था बन्दै 

काठमाडौं विश्वविद्यालयको एउटा निजी मेडिकल कलेजमा छात्रवृत्तिमा एमबीबीएस पढिरहेका एक जना विद्यार्थीले आइओएममा अध्ययनरत साथीलाई हालै यस्तो लेखेर पठाए:

उता तिमीहरु सुधारका लागि लडिराछौ, यता हामी प्रवेश परीक्षामा चिट चोराउन बाध्य छौं, पहिलो वर्ष प्रवेश परीक्षाको अनुभव ताजा हुने हुँदा हामीलाई अस्ति बोलाएको थियो, जानै पर्यो । तर जाँदा अलि ढिलो भइसकेछ, सिनियरहरुले सकेको जति उत्तर मिलाएर पठाइसकेका रहेछन्, हामी पुग्दा १,२ वटा प्रश्न मात्र बाँकी थियो । कुरा यस्तो छ र डा गोविन्द केसीले जति पटक अनसन बसे पनि खै केही होला जस्तो लाग्दैन, कुकुरको पुच्छर १२ वर्ष ढुंग्रामा राखे पनि बांगोको बांगै भनेजस्तै छ । मुख्य भिलेन कलेज भन्दा पनि केयु नै हो । त्यत्रो केयु पदाधिकारी हुँदाहुँदै प्रश्नपत्र आउट गरेर उत्तर लेखेर भित्र पठाउन दियो, योभन्दा दयनीय कुरा के हुन सक्छ? हेर, हामी त केही गर्ने अवस्थामा छैनौं, तिमीहरुले एकदम राम्रो काम गरिराछौ । प्रत्यक्ष साथ दिन नसके पनि अप्रत्यक्ष साथ जहिले पनि हुनेछ ।

केही दिन अगाडि एमबीबीएस र बीडीएसका लागि लिइएको दोस्रो प्रवेश परीक्षाको कुरा हो यो ।

पहिलो कुरा त एकै शैक्षिक सत्रका लागि दोहोर्याएर प्रवेश परीक्षा लिने विश्वविद्यालयको निर्णय आफैंमा प्रचलित अभ्यास र विश्वविद्यालयको मर्यादाको ठाडो उल्लंघन थियो । अलिकति पनि पदीय मर्यादा बचेको विश्वविद्यालय पदाधिकारीहरुले आफूले नियमन गर्नुपर्ने निजी कलेजहरुको इशारामा प्रवेश परीक्षा वा वार्षिक परीक्षा दोहोर्याएर लिने अवस्थाको कल्पना पनि गर्न सकिंदैन ।

त्यसमाथि त्यो परीक्षामा व्यापक धाँधली भएको भन्ने कुरा अब घाम झैं छर्लंग भइसक्यो, अधिकांश परीक्षार्थी पहिले ५० प्रतिशत ल्याउन असफल भएकोमा योचाहिं परीक्षामा पहिलेभन्दा धेरै जनाले ८० प्रतिशत कटाएकोबाट परीक्षाको स्तर के थियो भन्ने कुरा छर्लंग हुन्छ । तर केयुले त्यसमाथि छानविन र कारवाही गर्नुको सट्टा त्यही प्रवेश परीक्षाका भरमा विद्यार्थी भर्ना गर्ने सुचना निकालिसकेको छ । अचाक्ली भएपछि चोरी गराएको भनेर खास मेडिकल कलेजविरुद्ध केयूले प्रहरीमा उजुरी गरेको भन्ने समाचारहरु आएका छन् तर त्यो अवस्थामा सो परीक्षा रद्द गर्ने र त्यहाँ गएर चिट चोराउने कामको संयोजन गर्ने विश्वविद्यालयका पदाधिकारीहरुमाथि न्युनतम निश्कासन गरेर कारवाही गर्नुपथ्र्यो । त्यसो नगर्दा हालै निमित्त उपकुलपति बनेका रजिस्ट्रार भोला थापाको प्रशासन कसरी निजी मेडिकल कलेजहरुबाट सञ्चालित छ भन्ने प्रस्ट हुन्छ ।

किन यस्तो अराजक स्तरको दण्डविहीनता हुँदा पनि सबै कुरा स्वाभाविक रुपमा चल्छ काठमाडौं विश्वविद्यालयमा?

Friday, December 2, 2016

आउनोस्, भविष्यमाराहरुसित निर्णायक लडाइँ लडौं!

तीर्थ खनियाँ ।

धनिराम पौडेल ।

रामकण्ठ मकाजु ।

यी नाममा के समानता छ?

यी सबै भविष्यमाराहरु हुन् । यस्ता मानिसहरुको सुची लामो छ तर अहिले तत्काल देखिएर दुष्कर्ममा लागेकाले र यिनको त्यस्तो भुमिकामाथि शंका गर्ने ठाउँ नभएकाले यहाँ यति मात्रै नाम लिइएको हो ।

यी किन भविष्यमारा? किनकि यिनलाई आफ्नो वर्तमान बनाउन करोडौं जनताको भविष्य मार्न केही जस्तो पनि लाग्दैन ।

कसरी मार्छन् भविष्य?

डाक्टरी पढाउने हैन, डिग्री बेच्ने व्यवस्था गर्छन् ।

शिक्षा दिने हैन, कागजी डिग्री बेच्छन्, रोजगारी पाइँदैन, व्यक्ति भोकभोकै पर्छ ।

रोजगार खुल्छ, योग्यलाई नदिएर पार्टीको नुन खाएकालाई मात्र दिन्छन्, योग्य व्यक्ति पलायन हुन्छ, देशले अनगिन्ती प्रतिभा गुमाउँछ ।

पढेर भविष्य बनाउनुपर्ने युवाहरुलाई जम्मा पार्छन्, पार्टीको चाप्लुसी गर्न, टायर बाल्न र रेलिंग भाँच्न सिकाउँछन् ।

के हामी यी तीनजनाविरुद्ध आन्दोलनमा उत्रिन लागेको हो? हैन । यी जुन पद्धति र प्रणालीका उपज हुन्, त्यसको विरुद्ध उत्रिन लागेको हो ।

यिनले जतिचोटि इमान बेचेर बचाउने जिम्मा लिएको संस्थालाई धराशायी बनाए, उति नै पल्ट यिनको इमान निश्चित मूल्यमा किनेर राज्य प्रणालीलाई खोक्रो बनाउने काममा हाम्रो शीर्ष नेताहरुको कार्टेल लागेको छ, चाहे त्यो जुनसुकै प्रमुख दलको किन नहोस् । त्यो कार्टेल र पद्धतिविरुद्ध हो हाम्रो अहिलेको लडाइँ ।

यिनले हाम्रो भविष्यका लागि भोक, गरिबी, अशिक्षा र रोग सुनिश्चित गर्दैछन् । संसार अघि बढिरहँदा हामीलाई हरितन्नम विगततिर धकेलिरहेका छन् । न यिनका आँखामा सपना छन्, न मनमा इच्छाशक्ति । न इमान छ न अडान ।

Tuesday, November 29, 2016

डा केसीको स्वास्थ्य नाजुक बन्दै, सरकार थप गलाउने रणनीतिमा, अब के हुन्छ?

राज्यको ध्यानः कसरी कागजी सम्झौता गरेर अर्को अनशनको गोलचक्करमा फसाउने



आज अनशनको १७ औं दिन । यस अघि कुनै अनशन यति लामो समय गएको थिएन । खास गरी डा केसीको मुटुको चालमा आउने र हराउने गरेको अनियमितताको समस्या अब ठिक नहुने गरी आउने सम्भावना उच्च छ । शरीरमा इलेक्ट्रोलाइटको मात्रा एकदमै न्युन भएसँगै मस्तिष्क प्रभावित भएर होशसमेत कुनै पनि बेला हराउन सक्ने अवस्था छ ।

उता सरकार अझै पनि केही नगरेर आन्दोलनकारीलाई अझै गलाउने रणनीतिमा छ ।

अब के हुन्छ त?

एक, सोलिडारिटी फर डा केसी अलायन्स यो साता भएका केही कमजोरीहरु महसुस गरेर अब नदोहोर्याउने प्रतिबद्धता गर्छ । व्यक्तिको घर घेराउ गर्न जानु गलत थियो । सिद्धान्ततः घर केन्द्रित आन्दोलन सही कि गलत भन्नेमा अलायन्सभित्र फरक मत छन् तर समग्रतामा अहिलेको अभियानका लागि त्यस्तो थप आन्दोलनलाई बन्देज लगाउने कुरा संयोजकका रुपमा मेरो जिम्मेवारी हो र अहिलेको अभियानका लागि अलायन्सको आधिकारिक धारणा यही हो । साथै त्यस क्रममा हुन गएको त्रुटिलाई समयमै औंल्याइदिने सबै शुभेच्छुकहरुप्रति हामी कृतज्ञ छौं । सो कदमका कारण हाम्रै अभियानभित्र धेरै साथीहरुको चित्त दुखेको छ, र अभियानलाई त्यसले पुर्याएको हुन सक्ने कुनै क्षति वा दुष्प्रभावको व्यक्तिगत रुपमा जिम्मेवारी लिंदै अब त्यस्तो नहुने प्रतिबद्धता म दोहोर्याउँछु ।

तर यो प्रकरणले के बिर्साउन सक्दैन भने, तीर्थ खनियाँ माथि बौद्धिक चोरीदेखि मेडिकल शिक्षामा अरबौं कालोबजारी प्रोत्साहन गरेकोलगायत जायज आरोपहरु छन् । तिनबाट उनी कसै गरी पनि बच्न सक्दैनन् ।

दुई, अहिले गम्भीर हुनै पर्ने एउटा अहम् सवाल छः डा केसीको मनोबल गिराएर, गलाएर वार्तामै नबसी पछि हटाउने सरकारको दुई हप्ताको प्रयास अब असफल भएको छ र देशव्यापी दबाबका कार्यक्रमसँगै वार्ता र सम्झौतामा आउन सरकार बाध्य छ । तर सरकारको रवैया अहिले पनि टालटुले सम्बोधन गरेर, नीति नियमको रटान लगाएर न्युनतम मागहरु पूरा गर्ने, महत्वपूर्ण मागहरु पूरा नगर्ने र उहाँलाई फेरि अनशन बस्न पार्ने जस्तो देखिन्छ । के हामी त्यही भुमरीमा फस्ने हो त?

Sunday, November 27, 2016

आँशुको धुन (The Tear's Tune)

आँशुको धुन

उदासीको कालो बादलमुनि
निराशाको निस्पट्ट रातबीच
अफसोसको खडेरीले थिचिएर
रुखो जमिनमा घस्रिंदै गरेका
एक थान चिरिएका पैतालाहरु
चेतनाशुन्य एक जोडा आँखाहरु
अश्रु–श्रापित एक जोडा परेलाहरु

वर्षौंपछि,
कतैबाट आयो सुमधुर धुन
(यो सपना हो कि विपना?)
शायद सुदुर क्षितिजबाट
थाहै नपाइ,
गुडुल्कियो आँखाका कोशबाट
टप्प एक थोपा आँशु
बग्यो उजाडिएका गाला हुँदै
र चुम्यो कठोर, व्यग्र धर्तीलाई

विजय कुमारको खुशी पढेपछि

जीवन, खुशी अहंकार

जीवनमा अफ्ठ्यारा घुम्तीहरुमा हिंडिरहँदा मैले कुनै क्षणमा पलायनलाई एउटा विकल्पको रुपमा कल्पना गरेको थिएँ, त्यसलाई यथार्थमा बदल्ने आँट गरिनँ, त्यो बेग्लै कुरा हो त्यसबेला लाग्थ्योः मेरा समग्र दुखहरुको कारण मेरो वरपरको वातावरण हो, यसबाट साहसपूर्वक बाहिरिएँ भने नयाँ दुख आउलान् तर तत्क्षणका दुरुह दुखहरु गायब भएर जानेछन् कति गलत थिएँ !


Read more from Dashain Issue

Debating partition of India: culpability and consequences




Read the whole story here

Why I write...

I do not know why I often tend to view people rather grimly: they usually are not as benevolent, well-intentioned and capable or strong as they appear to be. This assumption is founded on my own self-assessment, though I don’t have a clue as to whether it is justifiable to generalize an observation made in one individual. This being the fact, my views of writers as ‘capable’ people are not that encouraging: I tend to see them as people who intend to create really great and world-changing writings but most of the times end up producing parochial pieces. Also, given the fact that the society where we grow and learn is full of dishonesty, treachery, deceit and above else, mundanity, it is rather unrealistic to expect an entirely reinvigorating work of writing from every other person who scribbles words in paper.


On life's challenges

Somebody has said: “I was born intelligent but education ruined me”. I was born a mere child, as everyone is, and grew up as an ordinary teenager eventually landing up in youth and then adulthood. The extent to which formal education helped me to learn about the world may be debatable but it definitely did not ruin me. There were, however, things that nearly ruined me. There came moments when I contemplated some difficult choices. And there came and passed periods when I underwent through an apparently everlasting spell of agony. There came bends in life from which it was very tempting to move straight ahead instead of following the zigzag course.


Read more