फेरि यस्तो कहिल्यै नहोस्

फेरि यस्तो कहिल्यै नहोस्!

अनाहक घरखेत गुमाएको एक क्यान्सर बिरामीको कथाः माथेमा प्रतिवेदनको सफल कार्यान्वयन होस्, मानिसले अस्पताल गएर यसरी यातना नपाउन् र डाक्टरले अपराधबोध गर्नु नपरोस् ।

त्यस दिन जीवनमा पहिलो पल्ट डाक्टर भएकोमा त्यति ग्लानि र अपराधबोध भयो । यो कस्तो पेशा बनायौं हामीले, जहाँ मानिस समस्या कम होला भनेर आउँछ, अनि समस्या थपेर जान्छ? यो कस्तो उपचार पद्धति बसाल्यौं, जुनले रोगलाई केन्द्रबिन्दुमा राख्छ, बिरामीलाई राख्दैन? यो कस्तो व्यवस्था सिर्जना भयो, जहाँ बिरामीले डाक्टरलाई भगवान्को रुपमा विश्वास गरेर शरीर सुम्पन्छ, डाक्टरचाहिं आफू के गर्दैछु भन्नेसमेत पत्तो पाउँदैन?

............................

खास गरी आम रुपमा सिट संख्या १०० बाट १५० पुर्याइएपछि मेडिकल कलेजहरुको आम्दानी जुन रफ्तारमा बढिरहेको छ शिक्षाको गुणस्तर त्यही रुपमा ओरालो लागिरहेको छ । १५० जना अट्ने एउटा लेक्चर हल बनाएर माइकको व्यवस्था गर्नुलाई त्यो संख्याका लागि सम्पूर्ण पूर्वाधार पुगेको अर्थमा लिने परम्परा बनिसकेको छ । 

............................

 नेपालमा अहिलेसम्म जेलाई मेडिकल शिक्षा भनिएको छ, त्यसको उल्लेख्य हिस्सा मेडिकल शिक्षा नै हैन, नियामक निकायसँग मिलेर धनाढ्यहरुले गर्ने एक किसिमको दलाली हो । त्यो दलालीले मानिसहरुको स्वास्थ्य र ज्यान मात्र लिएको छैन, अनगिन्ती मानिसहरुको अनावश्यक रुपमा घरखेत उडाइदिएको छ । यसलाई भत्काएर सही अर्थको मेडिकल शिक्षा सिर्जना गर्नुको विकल्प छैन । माथेमा प्रतिवेदनले पुरानोलाई सजसाज गर्ने हैन कि त्यसलाई ध्वंश गरेर त्यसको जगमा नयाँ सिर्जना गर्ने परिकल्पना गरेको छ ।

जीवन, खुशी र अहंकार

चेखवले यो लोक छाडेको पनि शताब्दी बितिसक्यो, तर मलाई अहिले पनि मानवता उनले वार्ड नं ६ मा बन्द गरेर गएको आन्देइ्र एफिमीचसँगै कैदी छजस्तो लाग्छ । कहिलेकाहीं उसको बौलट्ठीपूर्ण क्रन्दन जेलका पर्खाल तोडेर बाहिरसम्म आउँछ तर हामी सब चुपचाप छौं किनकि हामी सबै स्वतन्त्र छौं र त्यसै हुन चाहन्छौं । हाम्रो स्वतन्त्रताका लागि कैयौं आन्द्रेइहरुले पागलखानाको चौघेरामा बसिरहनुपर्छ । जगत्को रीत तोडेर हामी उनीहरुको साथी बन्न जान सक्दैनौं ।

खै किन हो, केही दिनदेखि निद्रा पातलिएको छ । एक रात रातभर ननिदाइकनै सपना देखिरहें । भन्नुको मतलब निन्द्रामा पुग्नुअघिको तन्द्रा अवस्थामै सपनाहरु सुरु भए र हरेक सपना सिद्धिनेबित्तिकै ब्यूँझिहालें । हरेक सपनाको बीचमा अर्ध निद्रामा सोचिरहें, आज किन निद्रा पातलो छ ।
............
मेरा दुइखाले पाठक साथीहरु छन् । जो पहिला पाठक र पछि साथी भए, उनीहरु सामान्यतः मेरो लेखाइप्रति गुनासो गर्दैनन्, गुनासो नभएर हो वा गुनासो गर्न चाहिने निकटताको अभावले हो, मलाई थाहा छैन । जो पहिला साथी भए र पछि पाठक बन्ने प्रयास गरे, उनीहरु इमान्दारीपूर्वक भन्छन्ः तिम्रो लेखाइ क्लिष्ट, लम्बेतान र बोझिलो छ, शुरुका र अन्तिमका केही अनुच्छेदबाहेक पढ्न नसकिने । म हाँस्छु तर कुनै वचन दिन्नँ कि उनीहरुका सुझाव व्यवहारमा लागू हुनेछन् वा छैनन् । यो मपाइँत्व शुरुमै किन गर्न परेको भने, यो आलेख शुरु गर्दा यो कति हजार शब्दमा तन्केर जान्छ, त्यसको मलाई अनुमान मात्र छ । त्यसैले छोटो र मिठोको स्वाद लिन चाहने साथी पाठकहरुका लागि बेलैमा बाहिरिने मौका दिने प्रयास हो यो ।
............

Sa'adat Hasan Manto: Why do people get drunk?

Manto (Image courtesy: Penguin India

"Hindustan had become free. Pakistan had become independent soon after its inception but man was still slave in both these countries - slave of prejudice … slave of religious fanaticism … slave of barbarity and inhumanity." This is how the veteran short story-writer and essayist Sa'adat Hasan Manto had summarized the grim reality following the collective schizophrenia that engulfed Indian subcontinent during India's partition. 

In this exceptionally well-articulated essay, Manto rebuffs the conventional ideas surrounding why people indulge in inebriants like tobacco and alcohol. He blends his astute observation skills with his own personal experience to build a remarkable and coherent theory as to why exactly people drink or smoke or ingest or inject the intoxicating substances. 

"Human life is comprised of the following two activities or dynamic forces: (1) to make one’s actions accord with his conscience, or (2) to choose not to heed the voice of his conscience in order to carry on with the normal course of his life."

"When do boys start smoking? Mostly when they’ve lost the innocence of childhood." 

"It is generally said (as I used to say myself) that smoking helps to do mental work well. This is certainly true, but only if quantity is the arbiter of “well.” The fact is, a smoker eventually loses his ability to probe and critique his thoughts. Generally it is assumed that a whole host of thoughts come into one’s mind while smoking. However, there is no guarantee that this, in fact, is the case. Actually, a smoker loses control over his thoughts and ends up drawing the wrong conclusions."

"People don’t drink to throw off their depressive state temporarily, or to have a good time because they think wine is an exhilarating substance, rather, they drink to drown out the voice of their conscience." 

"And yet people get drunk. When life fails to align with our conscience, it is the conscience that is twisted every which way to align with our life."

"So now, the minute those serious issues requiring attention get on his nerves and trouble him, he quickly reaches out for intoxicants to dispel his anxiety. All this stops the conscience from resolving those issues and they persist till the next occurrence of a spiritual moment. When such moments finally arrive, the same process starts all over again and the man uses the same methods to dispel them. He spends his whole life this way, leaving those moral issues as thirsty for resolution as ever, although life’s meaning and its entire dynamism lies in settling them." 

"A million or more tons of steel are used in building the tower, and, most comical, countless millions of people consider climbing the hideous monster their bounden duty. The presence of the tower evokes the desire in other people to build even taller towers of their own. Now think about it: would anyone in his right mind ever think of such asinine projects?" 

"In my opinion, never before in human history have people allowed such a gaping distance to exist between their conscience and their actions. It looks as though humanity has come to a dead end and frozen in its tracks, as if some external reason is obstructing it from adopting the natural state it must adopt collectively as a nation. Even though this may not be the only reason, it does drive people to intoxication and may be the biggest reason they lapse progressively into a state of infirmity and lassitude." 

गुडबाई काठमाण्डु!

 जीवनमा दुख परेको बेला धेरै चोटि यस्तो लाग्छः यो चरम अवस्था हो, योभन्दा बढी दुख र मानसिक यातना मानव जीवनमा सम्भव छैन, त्यसैले अब हुने परिवर्तन भनेको सुखद हुनु मात्र सम्भव छ । कति चोटि त्यस्तो निष्कर्ष साँचो प्रमाणित हुन्छ भने धेरैचोटि चाहिं हुँदैन । अर्थात्, दुखमा हामी छिटै आत्तिन्छौं र आफ्नो चित्त बुझाउन अनेक तर्क गर्छौं । हामीले तर्क गर्दैमा त्यो सत्य हुँदैन ।

'The Scream' by Edvard Munch

त्यस्तो तर्क महिनैपिच्छे फेल खाँदै गरेको अवस्थाको कुरा हो ।

अक्सर त्यस्तो अवस्थामा मानिसले जीवनका प्राथमिकता र उदात्त उद्देश्यलाई या त पूरै बिर्सिन्छ, या त तपसिलमा राख्छ अनि दुइटा कुरामा ध्यान केन्द्रित गर्छः पहिलो भौतिक शरीर बचाउने अनि दोस्रो मानसिक स्वास्थ्यलाई असामान्य हुन नदिने ।

त्यस्ता क्षणहरुमा व्यक्तिको दैनिक जीवन आफैंमा यातनापूर्ण हुन्छ अनि उन्नति र प्रगति तपशिलको कुनै दुर्गम कुनामा कैद भएर बस्छन् ।

अंग्रेजीमा भिसियस साइकल भनिने त्यस्तै चक्रव्यूहबाट गुज्रिरहेको बेला मलाई त्यसबाट निस्किनु सम्भव छ भन्ने विश्वासै थिएन किनकि त्यस्तो चक्रव्यूहभित्र दिग्भ्रमको एउटा बाक्लो न बाक्लो कुहिरो लागेको हुन्छ । त्यो कुहिरोभित्रको निसासिंदो वातावरणमा बाँचिरहन एउटा खास किसिमको मनस्थिति आवश्यक हुन्छ, पशुको जस्तोः न हिजोको पश्चात्ताप, न आजको हतारो, न भोलिको चिन्ता ।

धृष्टता र दुस्साहसः किशोर गोविन्द के सीको कथा

गोविन्द के सीको ऐनामा हाम्रो आफ्नै जीवनलाई अवलोकन गर्दा


कसैले कुनै दिन यस्तो भनेको थियोः आइ वज बर्न इन्टेलजेन्ट, एजुकेशन रुइन्ड मी अर्थात् म बुद्धिमान् जन्मेको थिएँ, शिक्षाले मलाई मूर्ख बनायो ।

आजको दिनको मौसमले शिशिरको बहिर्गमन र वसन्तको आगमनको संकेत गरेको छ, भलै हाम्रो पात्रोमा वसन्त आउन अझ एक महिना किन बाँकी नहोस् । आकाशमा बादल मात्रै छैन, त्यसलाई बतासको झोंक्काले चलायमान बनाइरहेको छ । बादलमा छिन छिनमा अनेक आकृतिहरु बन्दै बिलाउँदै गरेका छन् । केही गिद्धहरु धेरै उचाइमा भद्र पाराले बिस्तारै समुद्रमा तैरिएको हाँसझै तैरिइरहेका छन् भने कम उचाइमा कागहरु तीव्र गतिमा यताउता उड्दैछन् । सिमसिम पानी पर्दै बन्द हुँदै गरेको छ ।